İpucu

4 Aralık 2020
40 Yıl Hatırı Olan Bir Gelenek: Türk Kahvesi

2013 yılında UNESCO Somut Olmayan Dünya Mirası listesine alınan Türk kahvesine, Türkiye’nin her yerinde rastlamak mümkün. Yüzyıllardır bu kültür içinde kendine yer bulan kahve tarihten bugüne yaşayan ve gelecekte yaşayacak gibi görünen bir gelenek.

Kahvenin farklı tüketilme yolları olduğu kadar farklı üretilme yolları da var. Her bardak ya da fincan kahve başka bir hikâye anlatıyor. Demleme yöntemlerinden farklı olarak pişirilen Türk kahvesi ise dünyaca ünlü bir tat. Türk kahvesi aslında Yemen menşeli. Yemen’in 1517 yılında Osmanlı topraklarına katılmasından sonra 1543 yılında dönemin Yemen Valisi kahveyi Osmanlı sarayına getiriyor ve kahve sarayda çok seviliyor ve yoğun olarak tüketilmeye başlanıyor.

blog

Kahvenin halk arasında yaygınlaşması ise kısa bir süre sonra 1554 yılında dünyanın ilk kahvehanesi olan Kivahan’ın İstanbul Tahtakale’de açılmasıyla başlıyor. İlk kahvehaneler her kesimden insanın toplanma merkezi oluyor, zira kahve halk arasında da çok seviliyor. Zamanla farklı yerlerde esnaf kahvehaneleri, işçi kahvehaneleri ve yeniçeri kahvehaneleri açılıyor. Bir içecek çevresinde sosyalleşen insanlar bugün de Türkiye’nin her yerinde gördüğümüz kahvehane kültürünü oluşturuyorlar.

 

Bir süre sonra kahve kültürü toplumun her alanına ve her pratiğine yansıyor. Cenazelerde ev sahibinin acısını paylaşmak için, bizim de içimiz yansın demek için acı bir kahve olan mırra içilmeye başlanıyor. Ramazan aylarında akşam eğlencelerinin düzenlendiği semai kahvehaneleri ortaya çıkıyor. İstanbul halkı buralarda bir araya gelerek kahve içiyor, fasıl dinliyor ve meddahları izliyor.

 

Evlere yayılan kahveler sarayda da tüm hızıyla devam ediyor. Bazı padişahların günde 10-15 bardak kahve içtiği yazılıyor. Ayrıca padişaha gelen tüm misafirlere önce, yanında lokum ya da reçellerle kahve ikram edilirmiş. Kahve falı da yine sarayda, haremde ortaya çıkmış. Evlerde de misafirlere yanında farklı ikramlarla kahve sunuluyormuş. Kız isteme törenlerinde de ünlü oluyor sonra kahve. Türkiye’deki kültüre kahve etkisi o kadar fazla ki kahverengi ve kahvaltı gibi kelimeler türüyor.

 

Bugün de eğer bir evde misafirliğe giderseniz size ikram edilen ilk şey Türk kahvesidir. Cezvesinden fincanlarına her şeyi özel olan bu gelenek, zamanla birlikte değişerek evlerden kahvehanelere, bir keyif ve sosyalleşme aracı olmaya devam ediyor. O geleneğin ne derece etkili olduğunu anlayabilmek için kahvenin çok kıymetli bir statü ve karşı tarafa verilen değeri ifade ettiği vecizeyi hatırlatalım: “Bir fincan kahvenin kırk yıl hatırı vardır.”