Kültür Seyahat

20 Mayıs 2022

Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü, İngilizce açılımı “United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization” olan UNESCO, Birleşmiş Milletlere bağlı özel bir kurumdur. 1946 senesinde kurulmuş olan bu kurum tarafından seçilen bölgeler ve alanlar, üstün evrensel değerlere sahip olduğu onaylanmış doğal miras bölgelerini bünyesinde bulunduruyor.

UNESCO Dünya Mirası Kriterleri

Listeye girmesi için seçilen yerlerin, Dünya Miras Listesine veya Tehlike Altındaki Dünya Miras Listesine alınıp alınmayacağı, 21 ülkeden oluşan Dünya Miras Komitesi’nin işleyiş ve seçim prosedürlerinin bulunduğu Uygulama Rehberi’ne dayanarakkomite tarafından seçilmektedir. Ayrıca bölgenin bu değerli listeye girebilmesi için, insanoğlu tarafından yaratıcılığını gösteren bir örnek olmasından, üstün doğal güzelliğe ve estetiğe sahip bölgeleri içermesine kadar birçok kriteri karşılaması gerekiyor. Gelin, üstün güzellikleri, doğal fenomen olmaları, tarihi önemleri ile ülkemizdeki UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndeki bölgelere bir göz atalım.

Göreme Milli Parkı ve Kapadokya (Nevşehir) 1985 (Karma Miras Alanı)

Doğal erozyon sonucu yontularak oluşmuş Göreme Vadisi ve bölgesinde, geçmişi 4. yüzyıla kadar giden kalıntısal konutları, ilkel köyleri ve yeraltı kasabaları mağaraları görmek mümkündür. Özellikle kaya oluşumlarının iç taraflarında yontulmuş mağara benzeri hücreler, kiliseler, ilkel köyler ve yeraltı şehirlerinin fazlalığı, bu güzel bölgeyi dünyanın en etkileyici mağaramsı bölgelerinden olmasını sağlamıştır. İlk olarak Kayseri Piskoposu Büyük Basileios'un inancındaki küçük bir topluluğun, 4. yüzyılda kayalarda oyulmuş hücrelerde yaşadığı söyleniyor. Sonraki dönemlerde, dışarıdan gelen istisnalara karşı sığınma yeri olarak kullanılmaya başlanmış. Şimdilerde ise bu bölge, yerli ve yabancı turistlerin gözde bir tatil mekanı olmayı başarmış durumda.

Göreme.jpg

Göbeklitepe (Şanlıurfa) 2018

Şanlıurfa merkeze 18 kilometre uzaklıktaki Örencik Köyü’ne bağlı bulunan Göbeklitepe, yaklaşık 12 bin yıllık geçmişi ile dünyanın bilinen en eski yapılarının ve kalıntılarının bulunduğu bir bölgedir. Alman arkeolog Schmidt tarafından 1995 senesinde başlatılan kazılar, bilim adamının 20 sene sonrasında hayatını kaybetmesine kadar sürmüş. 2018 tarihinde UNESCO listesine girmesiyle beraber, Göbeklitepe bir anda dillerden düşmeyen ve altında bir tarih yatan bölge oluverdi. Yazarken ya da söylerken bile insanın inanasının gelmediği kadar eski bir tarihe sahip olan bölge, her sene binlerce yerli ve yabancı meraklı turisti ağırlamaya devam ediyor.

Bursa ve Cumalıkızık: Osmanlı İmparatorluğunun Doğuşu (Bursa) 2014

Osmanlı İmparatorluğu’nun 14. yüzyıl başlarında kurulduğu dönemlerde kentsel ve kırsal oluşumuna dayanan bölge, Marmara Bölgesi’ndeki Bursa ve yakınındaki Cumalıkızık köyündeki alanların adaylığına dayanmaktadır. Burası, Orhan Gazi’nin de türbesinin yer aldığı yeni başkentin ticaret mahalleleri, camileri, dini okulları, hamamları, külliye dini kurumları gibi sosyal, dini ve ekonomik temelleri bir arada tutmasıyla biliniyor. Bursa'nın tarihi merkezinin 11 kilometre kadar dışında, Osmanlı’nın ilk yerleşim yerlerinden olan Cumalıkızık köyü ise tarihi ve kültürel varlıkları, şirin mimarisi ve doğal güzelliği ile UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne 2014 senesinde girmeye hak kazanmış.

Cumalıkızık.jpg

İstanbul'un Tarihi Alanları (İstanbul) 1985

Anadolu ve Avrupa’nın arasında muhteşem stratejik bir noktada yer alan İstanbul, 2,000 yıldan fazla geçmişi ile senelerdir politik, dini, kültürel, sanatsal ve tarihi anlamda önemli bir metropol olmayı başarmıştır. Şehrin yüzlerce şaheseri arasında, şimdilerde ne yazık ki nüfus baskısının, endüstriyel bozulmanın ve kontrolsüz şehirleşmenin olduğu Sultanahmet Meydanı, Ayasofya Camii, Süleymaniye Camii gibi birbirinden etkileyici eserler yer almaktadır. Doğu Roma İmparatorluğu’nun ve Osmanlı İmparatorluğu’nun başkentliğini yaşamış olan İstanbul’un tarihi alanları, listeye girmeyi fazlasıyla hak ediyor.

Xanthos-Letoon (Antalya-Muğla) 1988

Likya'nın başkenti olan Xanthos-Letoon, özellikle mezar yapım sanatında Likya gelenekleri ile Helen etkisinin bir arada ortaya çıkardıkları sanatı göstermektedir. Bu bölgede yer alan epigrafik yazıtlar, Likya halkının tarihini ve Hint-Avrupa dilini kavramakta oldukça önem kazanmıştır. Xanthos'taki sanatsal mimarisi ile kaya mezarları, sütunlu mezarlar ve sütunlu lahitler antik mezar mimarisinin, gerçek ve eşsiz örneklerinden olarak biliniyor.

xanthos.jpg

Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası (Sivas) 1985

En erken yerleşimin Hititlere kadar ulaştığı bölgede bulunan Divriği Ulu Camii’nin, göz alıcı İslam mimarisine sahip iki kubbesi ve hemen yanında bir hastanesi bulunuyor. Bu yapılarda bulunan şaheser niteliğindeki geleneksel Anadolu taş işçiliği sayesinde, UNESCO listesine girmeye hak kazanmıştır. Listede bulunan Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası, ayrıca Türkiye’nin bu listeye giren ilk mimari yapısı olma özelliğini taşımaktadır.

Efes (İzmir) 2015

Çukuriçi Höyük, Ayasuluk Tepesi (Selçuk Kalesi, St. John Bazilikası, İsa Bey Hamamı, İsa Bey Camii, Artemision), Efes Antik Kenti ve Meryem Ana Evi gibi birçok tarihi bölgeden oluşan Efes Antik Kenti, Helenistik, Roma, Doğu Roma, Beylikler ve Osmanlı dönemleri yaşamış ve neredeyse 9,000 yıllık bir geçmişe sahip. Tarih süresince, liman, kültür ve ticaret merkezi olarak kullanılan Efes, Helenistik ve Roma döneminin dini ve mimari anlamda önde giden noktalarından olmuştur.

Ephesos

Hattuşa: Hitit Başkenti (Çorum) 1986

Hitit İmparatorluğu’nun başkenti olan Hattuşa, Çorum’a bağlı Boğazkere ilçesinde bulunmaktadır. Fransız Gezgin Charles Texier tarafından 1834 yılında keşfedilen bölge, ülkemizin en değerli ve en önemli arkeolojik bölgelerindendir. Ayrıca çivi yazılı tablet arşivleri de UNESCO’nun Dünya belleği Listesi’nde bulunan Örenyeri ve Hattuşa, “Bin Tanrılı Şehir” olarak anılmaktadır.      

Yukarıda bahsettiğimiz listeye ek olarak Türkiye’de UNESCO Dünya Mirası Listesi’nde bulunan 19 bölgeden diğerleri ise şu şekildedir: Nemrut Dağı, Hieropolis-Pamukkale, Safranbolu Şehri, Truva Arkeolojik Alanı, Edirne Selimiye Camii ve Külliyesi, Çatalhöyük Neolitik Alanı, Bergama Çok Katmanlı Kültürel Peyzaj Alanı, Diyarbakır Kalesi ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzajı, Ani Arkeolojik Alanı, Aphrodisias, Arslantepe Höyüğü gibi önemli lokasyonlar da listenin içerisinde yer alarak gurur kaynağımız olmayı başarmıştır.